اولین اپراتور خصوصی پست ایران؛ دمیدن روحی تازه در بازار خدمات پستی

نوشته شده در .

از سال ۱۳۸۵ که رویکردهای خصوصی‌سازی بخش‌های خدماتی نظام جمهوری اسلامی و واگذاری قانونمند آن‌ها مطابق اصل ۴۴ قانون اساسی ابلاغ شد، روند ورود و حضور بخش خصوصی در حوزه‌های گوناگون، با وجود فراز و نشیب‌های زیاد، همچنان ادامه دارد.

داستان خصوصی‌سازی

از سال ۱۳۸۵ که رویکردهای خصوصی‌سازی بخش‌های خدماتی نظام جمهوری اسلامی و واگذاری قانونمند آن‌ها مطابق اصل ۴۴ قانون اساسی ابلاغ شد، روند ورود و حضور بخش خصوصی در حوزه‌های گوناگون، با وجود فراز و نشیب‌های زیاد، همچنان ادامه دارد.

بازار بزرگ خدمات پست و لجستیک در جهان، بازاری با قابلیت‌های متنوع در شکل و ابعاد ارایه‌ی خدمات است؛ حضور شرکت‌های جدید با فناوری‌های نو، در سال‌های اخیر توانسته است فرهنگ جدید تقاضا و استفاده از این خدمات را در عرصه‌ی پست ایجاد کند؛ اما داستان این صنعت زیرساختی در ایران، مثل بسیاری دیگر از عرصه‌هایی که با چالش‌های متنوع خصوصی‌سازی روبرو هستند، داستانی طولانی‌ست.

در اواسط دهه‌ی هشتاد خورشیدی، با تغییرات فناوری و دسترسی همگان به اینترنت، شیوه‌های ارسال انواع مرسولات هم تغییر کرد و حتی تعریف ارسال نامه و بسته و به طور کلی، مدل‌های ارتباطی عوض شد؛ دهه‌ی نود خورشیدی، هنگامه‌ی شتاب گرفتن این تغییرات بر اثر نفوذ اینترنت و ابزارهای نو بود. ایده‌ی خصوصی‌سازی صنعت پست اما با رویکردهای متنوع ناشی از تغییر دولت‌ها و نگاه‌های حاکمیتی به این بخش و مهم‌تر از آن، چالش‌های قانونی این واگذاری، ماجرا را تا سال‌های اخیر پیش برد؛ ملی شدن پست در مرداد ۱۳۹۵ نخستین گام عملی برای تغییر شد و پیرو الزام قانون در اساسنامه‌ی شرکت ملی پست، فراخوان مزایده انتخاب اپراتورهای خصوصی پست ایران در بهار ۱۳۹۶ برگزار شد.

با اعلام نتایج مزایده، دو کارور (اپراتور) خصوصی پست ایران در مرداد ۱۳۹۶ معرفی شدند؛ شرکت ترن پارت تیپاکس با داشتن نزدیک به ۶۰ سال سابقه خدمات پستی در ایران، به عنوان «اولین اپراتور خصوصی پست ایران» در این مزایده معرفی شد؛ در واقع اکوسیستم پست در ایران، با تغییرات اخیر به شکل یک اکوسیستم سه قطبی درآمد.

اولین اپراتور خصوصی پست

بازار خدمات پست و لجستیک در جهان، بازاری بزرگ و زیرساختی به شمار می‌رود؛ گسترش فناوری و شیوه‌های تعامل و خرید در میان کسب‌وکارها و مردم (مشتریان نهایی)، نشان می‌دهد که خدمات ارسال مرسولات روز به روز متنوع‌تر و رقابتی‌تر می‌شوند.

با وجود این تغییرات اما در ایران، سخنان دیگری شنیده می‌شود؛ وقتی اعلام شد که «متوسط شاخص سرانه مرسولات پستی در دنیا ۷۰ مرسوله است، اما در ایران سرانه مرسولات پستی به کمتر از ۱۰ مرسوله کاهش پیدا کرده است» (روزنامه‌ی دنیای اقتصاد، ۶ شهریور ۱۳۹۲)، گزاره‌هایی مبنی بر کاهش جدی تقاضای خدمات پستی در ایران قوت گرفتند. ایده‌ی خصوصی‌سازی صنعت پست، در راستای تجارب دیگر خصوصی‌سازی در ایران، در دولت یازدهم با جدیت بیشتری پیگیری شد و دولت بالاخره تصمیم گرفت برخی از نقش‌های خود را به بخش خصوصی تفویض کند.

اولین اپراتور خصوصی پست ایران، پروانه رسمی فعالیت خود را در ۲۱ اسفند ۱۳۹۶ از دست آقای مهندس آذری جهرمی، وزیر محترم ارتباطات و فناوری اطلاعات، دریافت کرد و با این رسمیت یافتن، شتاب بیشتری در طراحی خدمات، ایجاد ساختار سازمانی و شبکه‌ی بازاریابی گرفت. ماموریت اپراتور اول پست خصوصی، « ایجاد بستری برای هم‌افزایی فعالان حوزه‌ی پست با هدف ارائه‌ی خدمات با کیفیت به متقاضیان خدمات پستی» تعریف شده است.

یکی از مهم‌ترین نکات درباره شکل‌دهی شبکه‌ی بزرگ اپراتور اول پست خصوصی ایران این است که مدل کسب‌وکار این اپراتور، در دنیا برای نخستین بار طراحی و اجرا می‌شود؛ مدلی تازه و خلاقانه که مبتنی بر ایجاد خدمات و ارزش‌های جدید است.

وقتی از شبکه‌ی پستی اپراتور حرف می‌زنیم...

شبکه‌ی پستی اپراتور شامل فعالان حوزه‌ی پست و ارتباطات متنوع بین آنان است که منجر به ایجاد سرویس‌های متنوع و بهینه می‌شود. اپراتور صرفاً با ارائه‌ی مستندات سطح کیفیت خدمات و نظارت بر رعایت این سطح کیفی، خدمات را استانداردسازی می‌کند و فعالان پستی شبکه، به صورت یک اتحاد استراتژیک فعالیت خواهند داشت.

اولین اپراتور خصوصی پست ایران، اهداف کلان و مهمی را در بازار پست و لجستیک، دنبال می‌کند:

استانداردسازی و ارتقای کیفیت خدمات موجود پستی در شبکه‌ی اپراتور

بهینه‌سازی خدمات شبکه‌ی اپراتور

توسعه‌ی کمی و کیفی شبکهی پستی اپراتور

ایجاد خدمات نوین در زنجیره‌ی خدمات پستی

اولین اپراتور خصوصی پست ایران، زمانی پا به عرصه‌ی فعالیت گذاشته است که بازار خدمات پست و لجستیک در کشور، همزمان با تحولات پرشتاب در دو بخش شیوه‌های خدمت‌رسانی و ابزارها، یک بازار بزرگ اما پراکنده است. چالش‌هایی مانند تسلط نگاه سنتی بر بخش‌های خدماتی، تعدد نهادهای قانونگذار یا ناظر بر فعالیت‌ها، تغییرات مدل تقاضای خدمات در میان مشتریان حقیقی و حقوقی، چالش‌های اقتصادی ناشی از برجام در ایران و منطقه، تنش‌های صنفی و... باعث شده‌اند که این بازار بزرگ، دچار بحران‌های متعددی هم باشد.

وقتی به گفته‌ی آقای مهندس حسین فلاح جوشقانی (معاون وزیر ارتباطات و رییس سازمان تنظیم مقررات و ارتباطات رادیویی)، این بازار قابلیت توسعه تا ارسال ۴ میلیارد مرسوله در سال را دارد (هشتم مرداد ۱۳۹۷ در دیدار از هاب مکانیزه شبکه اپراتور اول پست خصوصی)، بخش خصوصی قرار است با چه رویکردهایی پا به این عرصه بگذارد؟

راهکار اپراتور برای این بازار بزرگ، طراحی و مدیریت یک «شبکه‌ی پستی» بزرگ است؛ یعنی ساختاری از فعالان مرتبط با خدمات پستی و ارتباطات آن‌ها که ارزشی برای متقاضیان خدمات پستی ایجاد می‌کند.

اولین اپراتور خصوصی پست ایران، در حال شکل‌دهی یک شبکه‌ی درهم‌تنیده از فعالان و کسب‌وکارهای مرتبط با خدمات پستی است که در آن:

دولت و به طور خاص سازمان تنظیم مقررات و ارتباطات رادیویی بر ساماندهی بازار توسط شبکه‌ی اپراتور نظارت دارد.

اعضای شبکه، با حضور در این بازار می‌توانند ضمن هم‌افزایی با دیگر فعالان این عرصه، قوی‌تر و بهره‌ورتر عمل ‌کنند و سود بیشتری به واسطه‌ی حضور در شبکه‌ی اپراتور کسب ‌کنند.

متقاضیان خدمات پستی، خدماتی با تنوع بیشتر و کیفیت بالاتر دریافت می‌کنند و پاسخ بهتری در مقابل مسایلی که با آن‌ها مواجه می‌شوند، ابتدا از خدمات‌دهندگان و در صورت نیاز از اپراتور دریافت خواهند کرد.

شاید مهم‌ترین گزاره برای بیان تاثیر ورود اپراتور اول پست خصوصی به بازار ایران، «حمایت» این متولی جدید از فعالان پستی و گیرندگان خدمات پستی در ایران باشد؛ «هم‌افزایی» ظرفیت‌های شرکت‌های کوچک و بزرگ موجود یا جدید در شبکه‌ی پستی اپراتور اول، منجر به توانمندسازی بازار خواهد شد.

از آن‌جا که یکی از مهم‌ترین موجودیت‌ها در شبکه، فعالان پستی هستند، شکل‌گیری و مدیریت شبکه‌ی پستی اپراتور، ارزش‌های مهمی برای فعالان پستی ایجاد می‌کند؛ افزایش درآمد، کاهش هزینه‌ها، حمایت‌های قانونی و صنفی و به طور کلی، توانمندسازی اعضا، چند نمونه از این ارزش‌ها هستند.

توانمندسازی

هسته‌های استارتاپی و اکوسیستم حرفه‌ای جدید ایران در سال‌های اخیر، بازیگران مهم و پرتعدادی به فضای کسب‌وکاری کشور افزوده است؛ گسترش نفوذ اینترنت و گوشی‌های هوشمند و اپلیکیشن‌ها در میان همگان، خدمات مبتنی بر اینترنت اشیا و بسیاری دیگر از خدمات مرتبط با حمل‌ونقل و پست را در کشور اشاعه داد؛ نام‌های جدید در این عرصه ظاهر شدند و نام‌های دیگری در راه‌اند.

بسیاری از استارتاپ‌ها و شرکت‌های کوچکی که خدمت یا ابزار یا راهکاری تازه برای بازار پستی ایران دارند، ممکن است با مشکلات گوناگونی روبرو باشند؛ تامین حداقل‌های مالی و زیرساختی لازم برای کسب مجوز فعالیت، وجود نهادها و اصناف متعدد ناظر یا متولی، فرایندهای سنتی و غیررسمی ارسال مرسولات در کشور، چالش‌های اقتصادی جدید ناشی از برجام در ایران و منطقه و ... همگی می‌توانند رشد و بقای این فعالان نوپا را مختل کنند.

اولین اپراتور خصوصی پست ایران، یکی از فعالیت‌های کلیدی خود را گسترش ارتباط با شرکت‌های دانش‌بنیان و نخبگان حوزه خدمات پستی می‌داند؛ در واقع اپراتور اول می‌خواهد با استفاده از هم‌افزایی ظرفیت‌های شبکه‌ی پستی خود و جایگاه قانونی‌ای که دارد، فعال شدن این گروه‌ها را تحقق بخشد؛ شاید این چتر بزرگ حمایت از فعالان پستی در برابر چالش‌های موجود، نگاهی تازه به بازار خدمات پستی را برای خدمات‌دهندگان و مشتریان بسازد، که اثرات آن به تدریج به ساماندهی و بهبود کیفیت خدمات پستی و همچنین، ارتقای جایگاه ایران در آمارها و شاخص‌های اتحادیه‌ی جهانی پست منجر خواهد شد.

 

چاپ