رهگیری مرسولات یا visibility در زنجیره تأمین به معنای ارائه اطلاعات واقعی دقیق و شفاف در هر لحظه از وضعیت محموله از پذیرش تا تحویل نهایی است. این قابلیت یکی از مهمترین عوامل ارزش برند در صنعت پست و لجستیک محسوب میشود. برندهای مشهور جهانی با سرمایهگذاری سنگین در فناوریهای پیشرفته، توانستهاند اعتماد مشتریان را جلب کنند، وفاداری ایجاد کنند، کارایی عملیاتی را افزایش دهند و مزیت رقابتی پایداری به دست آورند.
در این گزارش وبلاگ پست اول، چند نمونه از این تلاشها را مرور میکنیم.
*
رهگیری پیشرفته فراتر از پاسخ به سؤال ساده «مرسوله کجاست؟» عمل میکند و شامل پیشبینی تأخیرها، ارسال هشدارهای proactive و حتی مداخله هوشمند برای جلوگیری از مشکلات است. اهمیت آن در افزایش رضایت و وفاداری مشتری نهفته است، زیرا مشتریان امروزی چه در بخش B2C و چه B2B انتظار ردیابی دقیق و بهروز دارند. ارتباطات پیشدستانه تأخیرها را مدیریت میکند، نگرانیها را کاهش میدهد و تجربه مثبتی میسازد. از سوی دیگر، رهگیری بهتر منجر به کاهش هزینهها از طریق بهینهسازی مسیرها، مدیریت موجودی دقیقتر و کاهش تأخیرها میشود. این امر اعتماد را تقویت میکند و برند را از رقبا متمایز میسازد، به ویژه با دستیابی به نرخ OTIF (تحویل بهموقع و کامل) بالا. در نهایت خدمات درآمد اضافی ایجاد میکنند و برند را به عنوان رهبر فناوری در ذهن مشتریان جا میاندازند.
فرایندهای بهبود رهگیری معمولاً شامل ارزیابی سیستم فعلی و شناسایی نقاط ضعف مانند دادههای پراکنده یا تأخیر در بهروزرسانی است. سپس شرکتها به سمت ادغام فناوریهایی مانند IoT، هوش مصنوعی، سیستمهای مدیریت حملونقل (TMS) و رابطهای برنامهنویسی کاربردی (API) حرکت میکنند تا visibility end-to-end ایجاد شود. اتوماسیون ارتباطات از طریق اعلانهای خودکار، داشبوردهای مشتریمحور و نقشههای زنده نیز نقش کلیدی دارد. موفقیت این فرایندها با شاخصهایی مانند دقت تخمین زمان تحویل، کاهش تعداد تأخیرها، امتیاز رضایت مشتری (NPS) و کاهش تماسهای پشتیبانی سنجیده میشود.
*
شاخصهای کلیدی در ارزیابی وضعیت رهگیری مرسولات پستی
۱. درصد رویدادهای ثبت شده در طول مسیر
این شاخص نشان میدهد مرسوله در چند نقطه از مسیر خود (از زمان تحویل تا رسیدن به مقصد) ثبت و اسکن شده است. هرچه تعداد این نقاط بیشتر باشد، دید شما به مسیر طی شده کاملتر است و میتوانید حرکت مرسوله را بهتر دنبال کنید.
۲. وجود ثبت تأیید تحویل نهایی
مهمترین رویداد در فرایند رهگیری، ثبت لحظهای است که مرسوله به دست گیرنده یا در محل تعیین شده تحویل داده میشود. این ثبت میتواند شامل امضای الکترونیکی، عکس یا کد تأیید باشد و بالاترین سطح اطمینان را برای فرستنده فراهم میکند.
۳. فاصله زمانی بین دو ثبت متوالی (وقفههای اطلاعاتی)
مدت زمان سپری شده بین دو اسکن پیاپی، نشان دهنده سلامت فرایند حملونقل است. اگر این فاصله زمانی طولانیتر از حد معمول باشد، میتواند بیانگر توقف فیزیکی مرسوله، مشکل در سامانه یا گرههای کور در شبکه پستی باشد.
۴. کل زمان سپریشده از تحویل تا دریافت نهایی
این شاخص، مجموع مدت زمانی است که مرسوله در شبکه پستی طی میکند. مقایسه این عدد با بازه زمانی استاندارد اعلامشده برای هر مسیر، نشان دهنده عملکرد کلی شبکه در سرعت بخشی به ارسالهاست.
۵. درصد مرسولات تحویلشده در بازه زمانی تعیین شده
این معیار، نسبت تعداد مرسولاتی را میسنجد که دقیقاً در همان روز یا بازه زمانی وعده داده شده به مقصد رسیدهاند. هرچه این درصد بالاتر باشد، نشان از نظم و کارایی بیشتر سیستم پستی دارد.
۶. زمان طیشده در هر بخش از مسیر
مسیر پستی معمولاً به سه بخش تقسیم میشود: از مبدأ تا مرکز پردازش، حمل بین شهری یا بینالمللی، و از مرکز پردازش مقصد تا درب گیرنده. اندازهگیری زمان هر بخش به شناسایی نقاط کند و گلوگاههای شبکه کمک شایانی میکند.
۷. ثبات و یکنواختی زمان تحویل
این شاخص، میزان پراکندگی یا تغییرات در زمان تحویل مرسولات یک مسیر مشخص را نشان میدهد. هرچه زمانهای تحویل به یکدیگر نزدیکتر باشند، قابلیت پیشبینیپذیری سیستم بیشتر است و برنامهریزی برای کسب و کارها آسانتر میشود.
۸. دقت و به روز بودن اطلاعات نمایشدادهشده
منظور از این دقت، همخوانی اطلاعات ثبت شده با وضعیت واقعی مرسوله و همچنین سرعت به روز رسانی این اطلاعات در سامانههای قابل دسترس برای فرستنده و گیرنده است. تأخیر در نمایش رویدادها یا نمایش نادرست موقعیت، از کیفیت رهگیری میکاهد.
۹. دسترسی آسان فرستنده و گیرنده به دادههای مسیر
این شاخص کیفی، میزان سهولت استفاده از سامانه رهگیری را برای کاربران عادی میسنجد. وجود رابط کاربری ساده، امکان جستجوی سریع با کد رهگیری و دریافت اطلاعیههای خودکار از جمله عوامل مؤثر در این بخش هستند.
*
برندهای مشهور جهانی مثالهای موفق متعددی در این حوزه ارائه کردهاند. فدکس نظارت نزدیک به همان لحظه، تحلیلهای پیشبینیکننده و مداخله شبانهروزی کارشناسان را فراهم کرده است. این سیستم در صورت بروز مشکلاتی مانند شرایط آبوهوایی، محموله را اولویتبندی، بازیابی یا تغییر مسیر میدهد و به ویژه برای محمولههای حیاتی کسبوکارها بسیار مؤثر بوده است.
یوپیاس از اوایل دهه ۱۹۹۰ پیشرو در سیستم رهگیری آنلاین بود و با اتصال آن به هزاران وبسایت و استفاده از الگوریتمهای یادگیری ماشین برای پیشبینی مسیرهای بهینه و جلوگیری از سرقت، رهگیری قدرتمندی ایجاد کرده است.
دیاچال نیز با بهرهگیری از سنسورهای IoT برای نظارت بر شرایط محمولههای حساس مانند کالاهای سرد و ترکیب آن با رباتهای تحویل و اپلیکیشنهای پیشرفته، شفافیت بالایی در زنجیره تأمین به وجود آورده و ضایعات را به حداقل رسانده است.
آمازون نیز با الگوبرداری از مدل رهگیری کامل، استانداردهای صنعت را بالا برده و شرکتهای دیگر را به رقابت واداشته است.
*
در ایران هم فرایندهای رهگیری با وجود چالشهای فناوری و مشکلات زیرساخت، تا حد قابل قبولی در شرکتهای پستی نوآور و استارتاپها وجود دارد و حتی در ذهن مشتریان به یک مزیت رقابتی در انتخاب خدمات تبدیل شده است.
پست اول هم با ایجاد سامانه لگاریتم، یکپارچگی خدمات جابهجایی مرسولهها را با رهگیری لحظهای ناوگان برای فعالان پستی و مشتریان آنها فراهم کرده است. برای آشنایی بیشتر با خدمات پست اول و لگاریتم، با ما گفتگو کنید.